Dòng Augustinô – Đức Mẹ Lên Trời Tại Việt Nam
20 Năm – Hành Trình Hình Thành, Hiện Diện Và Phục Vụ
Dòng Augustinô – Đức Mẹ Lên Trời được cha Emmanuel d’Alzon thành lập năm 1845 tại thành phố Nîmes, nước Pháp. Ngay từ khởi đầu, Hội Dòng đã mang trong mình thao thức làm cho Triều Đại Thiên Chúa được hiển trị trong con người và giữa lòng thế giới. Khẩu hiệu “Nguyện Nước Cha Trị Đến” không chỉ là một lời cầu nguyện, nhưng còn là định hướng căn bản cho đời sống và sứ mạng của các tu sĩ Đức Mẹ Lên Trời: Tất cả vì tình yêu dành cho Đức Giêsu Kitô; yêu mến Đức Maria là Mẹ của Người; yêu mến Giáo hội là hiền thê và cũng chính là thân thể của Đức Giêsu Kitô. Họ sống tình huynh đệ trong cộng đoàn hoạt động tông đồ, phục vụ chân lý, đồng hành với con người thời đại và dấn thân nơi những thực tại Thiên Chúa và con người đang bị đe dọa.
Trải qua gần hai thế kỷ, đặc sủng ấy đã vượt khỏi biên giới nước Pháp để hiện diện trên nhiều châu lục. Hiện nay, Hội Dòng hiện diện tại 32 quốc gia, với những hoạt động tông đồ đa dạng như giáo dục, báo chí, truyền thông, đại kết, hành hương, mục vụ giáo xứ, bác ái xã hội và truyền giáo. Trong dòng chảy rộng lớn ấy, sự hiện diện của Dòng Augustinô – Đức Mẹ Lên Trời tại Việt Nam là một hành trình đặc biệt: nhỏ bé lúc khởi đầu nhưng dần trổ sinh nhiều hoa trái cho Hội Dòng, cho Giáo hội và cho con người Việt Nam.
Bối cảnh
Trước khi chính thức hiện diện tại Việt Nam, hành trình này đã được chuẩn bị từ nhiều năm trước trong thao thức đưa đặc sủng của Dòng Augustinô – Đức Mẹ Lên Trời đến với Á châu. Từ những năm 1985 1986, trong Tỉnh Dòng Pháp đã có trực giác rằng nhánh nam của chúng ta cần hiện diện tại lục địa này, nơi lúc bấy giờ vẫn còn vắng bóng các tu sĩ Augustinô – Đức Mẹ Lên Trời. Một dấu mốc quan trọng, vào năm 1995, cộng đoàn Cachan tại Pháp đón nhận anh Phanxicô Xaviê Nguyễn Tiến Dưng, một người trẻ Việt Nam được gửi sang Pháp để học Thần học. Cuộc gặp gỡ này, như là một sự khởi đầu của Dòng Chảy Ân Sủng cho sự hiện diện của Hội Dòng tại Việt Nam.
Năm 1997, chuyến viếng thăm Việt Nam của cha André Antoni, thầy Didier Rémiot, anh Phanxicô Xaviê Nguyễn Tiến Dưng và chị Marie-Paulette Allaux (sơ Thanh Khánh, O.A.) đã giúp Hội Dòng hiểu rõ hơn thực tế Giáo hội địa phương, nhất là nhu cầu đào tạo thần học và đồng hành với người trẻ. Từ đó, Tỉnh Dòng Pháp quyết định đón nhận các bạn trẻ Việt Nam sang Pháp học tập và phân định ơn gọi; những người đầu tiên đến Pháp vào khoảng năm 1998, trong đó có cha Phêrô Trần Văn Khuê. Từ năm 2000, các chuyến thăm viếng và khảo sát tại Việt Nam được tiếp tục, dẫn đến việc mua cơ sở đầu tiên trên đường Điện Biên Phủ, tức nhà sinh viên A2. Sau đó, trong chuyến đi từ ngày 04 đến ngày 13 tháng 3 năm 2005, căn nhà tại đường Trần Văn Kỷ được mua để chuẩn bị cho cộng đoàn đầu tiên.
Chính thức hiện diện
Hành trình ấy chính thức được khai mở vào năm 2006. Sau một thời gian tu học tại Pháp, ba tu sĩ Việt Nam được bổ nhiệm trở về quê hương để đặt nền móng cho sự hiện diện của Hội Dòng tại Việt Nam. Ngày 11 tháng 10 năm 2006, tại căn nhà số 70 đường Trần Văn Kỷ, phường 14, quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh, đã diễn ra tu nghị cộng đoàn đầu tiên. Ba anh em tiên khởi là cha Phêrô Trần Văn Khuê, thầy phó tế Phêrô Trần Văn Huyền và thầy Lê Xuân Khai. Từ căn nhà đơn sơ ấy, một trang sử mới được mở ra cho Hội Dòng trên quê hương Việt Nam.
Cộng đoàn đầu tiên mang tên Đức Mẹ Lên Trời, thường được biết đến với tên gọi: Cộng đoàn Trần Văn Kỷ. Những ngày đầu còn nhiều giới hạn: nhân sự ít, kinh nghiệm mục vụ chưa nhiều, điều kiện tài chính và cơ sở vật chất còn khiêm tốn. Tuy nhiên, chính trong sự khiêm tốn ấy, cộng đoàn đã sống tinh thần tiên khởi của Hội Dòng: cầu nguyện, phân định, phục vụ và can đảm khởi sự những sứ mạng mới. Cộng đoàn Trần Văn Kỷ dần trở thành nơi đón nhận và đào tạo các anh em trong giai đoạn thỉnh sinh, tức tiền tập viện, giúp các ứng sinh bước vào hành trình phân định ơn gọi cách tự do, chân thành và tín thác.
Cũng từ giai đoạn khởi đầu này, nhiều sứ mạng quan trọng đã được hình thành. Mái ấm Hoa Huệ, một công trình bác ái dành cho trẻ em mồ côi và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, được Hội Dòng tiếp nhận và phát triển nhờ lòng quảng đại của bà Maria Kim Huệ và sự dấn thân của các anh em. Bên cạnh đó, tháng 7 năm 2007, Văn phòng đại diện Bayard được thành lập tại Việt Nam, mở ra một hướng phục vụ trong lãnh vực báo chí, xuất bản và truyền thông Công giáo. Những sáng kiến ban đầu ấy cho thấy ngay từ buổi đầu, Hội Dòng tại Việt Nam đã không chỉ tìm một nơi cư trú, nhưng tìm một cách hiện diện: hiện diện để đào tạo, để phục vụ và để loan báo Tin Mừng bằng những phương thế cụ thể.
Năm 2009 đánh dấu một bước phát triển quan trọng trong hành trình đào tạo. Cộng đoàn Tập viện Thánh Augustinô được thành lập tại Láng Cát, Bà Rịa. Đây là nơi đào luyện các tập sinh, giúp những người trẻ bước vào kinh nghiệm nền tảng của đời sống thánh hiến theo linh đạo thánh Augustinô và tinh thần của cha Emmanuel d’Alzon. Cũng trong năm 2009, Cộng đoàn Học viện Emmanuel d’Alzon, thường được gọi là Học viện Fatima Bình Triệu, được thành lập tại Sài Gòn. Nếu Tập viện là nơi đặt nền móng cho đời sống tu trì, thì Học viện là môi trường đào tạo các tu sĩ trẻ trong giai đoạn học Triết học và Thần học, giúp họ trưởng thành về tri thức, đời sống thiêng liêng, nhân bản, cộng đoàn và mục vụ.
Như thế, chỉ sau ba năm chính thức hiện diện, Hội Dòng tại Việt Nam đã hình thành được một lộ trình đào tạo khá căn bản: từ Thỉnh viện, Tập viện đến Học viện. Đây là nền tảng thiết yếu cho sự phát triển lâu dài của Hội Dòng. Những cộng đoàn đào tạo này không chỉ chuẩn bị nhân sự cho tương lai, nhưng còn góp phần hình thành một thế hệ tu sĩ Việt Nam biết sống tình huynh đệ, yêu mến Giáo hội, thao thức trước những nhu cầu của xã hội và sẵn sàng được sai đi.
Sau giai đoạn đặt nền móng đào tạo, Hội Dòng bắt đầu mở rộng sang các cộng đoàn tông đồ. Năm 2014, Cộng đoàn Phan Thôn được thành lập tại Giáo phận Vinh. Đây là cộng đoàn tông đồ đầu tiên của Hội Dòng tại Việt Nam. Ngày 31 tháng 8 năm 2014, cùng với việc Giáo họ Phan Thôn được nâng lên thành Chuẩn Giáo xứ, Cộng đoàn Augustinô – Đức Mẹ Lên Trời tại Phan Thôn chính thức hiện diện. Sứ mạng của cộng đoàn được triển khai trên ba hướng chính: mục vụ giáo xứ, mục vụ bệnh nhân và đồng hành với sinh viên, giới trẻ. Qua thời gian, cộng đoàn đã góp phần xây dựng đời sống đức tin của Giáo xứ Phan Thôn, tham gia mục vụ bệnh nhân tại các bệnh viện trong thành phố Vinh và vùng phụ cận, đồng thời đồng hành với các sinh viên qua các lưu xá và những sinh hoạt nhân bản, thiêng liêng.
Năm 2018, Cộng đoàn Đông Quang được thành lập, gắn liền với sứ mạng chăm sóc và giáo dục các em tại Mái ấm Hoa Huệ. Sự ra đời của cộng đoàn này đánh dấu một bước chuyển quan trọng: từ việc cộng tác và hỗ trợ Mái ấm, Hội Dòng tiến tới một sự hiện diện thường trực, gần gũi và có trách nhiệm hơn bên cạnh các em. Tại đây, sứ mạng bác ái xã hội không chỉ được thực hiện qua việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục, nhưng còn qua sự đồng hành nhân bản và thiêng liêng, giúp các em lớn lên trong tình yêu thương, phẩm giá và hy vọng.
Năm 2021, giữa bối cảnh đại dịch Covid 19, Cộng đoàn Phước Bình được thành lập tại tỉnh Bình Phước. Ngày 01 tháng 9 năm 2021, cộng đoàn chính thức ra đời, nhưng phải đến đầu tháng 10, khi các biện pháp giãn cách được nới lỏng, những anh em đầu tiên mới có thể đặt chân đến vùng đất này. Cộng đoàn Phước Bình mang một sắc thái truyền giáo rõ nét: đồng hành với công nhân cao su, liên đới với người nghèo, đặc biệt là bà con sắc tộc thiểu số, cộng tác với Giáo hội địa phương trong mục vụ giáo xứ và tham gia các hoạt động hành hương gắn với Trung tâm Hành hương Đức Mẹ Thác Mơ. Giữa vùng đất đỏ ba-zan, các anh em từng bước gieo những hạt giống của đặc sủng Đức Mẹ Lên Trời qua sự hiện diện đơn sơ, gần gũi và phục vụ.
Năm 2023, Cộng đoàn Mỹ Hạnh được thành lập tại vùng giáp ranh Thành phố Hồ Chí Minh, trong khu vực có nhiều khu công nghiệp và đông đảo anh chị em di dân lao động. Ngày 03 tháng 9 năm 2023, cộng đoàn chính thức hiện diện tại Giáo xứ Mỹ Hạnh, Giáo phận Mỹ Tho. Sứ mạng của cộng đoàn mang chiều kích bác ái xã hội rõ rệt: đồng hành với công nhân, người nghèo, người bệnh, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, các nhóm học bổng, lớp học tình thương và những hoạt động liên đới với các gia đình gặp khó khăn. Trong bối cảnh đô thị hóa và di dân lao động, Cộng đoàn Mỹ Hạnh trở thành một dấu chỉ nhỏ bé nhưng cụ thể của Tin Mừng giữa những phận người cần được lắng nghe, nâng đỡ và yêu thương.
Đầu tháng 9 năm 2026, cộng đoàn thứ tám của Hội Dòng tại Việt Nam dự kiến sẽ chính thức được thành lập tại Giáo xứ Yên Đại, Giáo phận Vinh. Sứ vụ chính của cộng đoàn thứ tám này sẽ là mục vụ bệnh nhân và đồng hành với sinh viên trong các lưu xá. Sự kiện này cho thấy hành trình hiện diện của Hội Dòng tại Việt Nam vẫn đang tiếp tục mở ra. Từ Sài Gòn đến Bà Rịa, từ Vinh đến Bình Phước, từ Mỹ Hạnh đến Yên Đại, mỗi cộng đoàn mang một khuôn mặt riêng, một sứ mạng riêng, nhưng tất cả cùng diễn tả một căn tính chung: sống tình huynh đệ, phục vụ Giáo hội, đồng hành với con người và làm cho Nước Thiên Chúa được lớn lên trong những thực tại cụ thể của đời sống.
Tính tới đầu tháng 9 năm 2026, Dòng Augustinô – Đức Mẹ Lên Trời tại Việt Nam có 8 cộng đoàn, 2 nhà dành cho các ứng sinh, 1 Mái ấm dành cho trẻ em mồ côi và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, cùng 11 lưu xá dành cho sinh viên. Về nhân sự, Hội Dòng có 104 tu sĩ người Việt Nam, gồm 39 linh mục, 12 phó tế, 25 tu sĩ khấn trọn và 28 tu sĩ khấn tạm. Trong số đó, 61 tu sĩ đang phục vụ tại Việt Nam và 43 tu sĩ đang phục vụ tại nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới. Những con số ấy không chỉ nói lên sự phát triển về mặt tổ chức, nhưng còn diễn tả sức sống của một đặc sủng đã bén rễ trên mảnh đất Việt Nam và đang được chia sẻ cho Giáo hội hoàn vũ.
Nhìn lại hành trình từ năm 2006 đến năm 2026, sự hiện diện của Dòng Augustinô – Đức Mẹ Lên Trời tại Việt Nam là một lịch sử của ân sủng, phân định và sai đi. Từ một căn nhà nhỏ tại đường Trần Văn Kỷ, Hội Dòng đã từng bước hình thành các cộng đoàn đào tạo, mở rộng các cộng đoàn tông đồ, dấn thân trong giáo dục, mục vụ, truyền thông, bác ái xã hội, đồng hành sinh viên, chăm sóc trẻ em, phục vụ bệnh nhân, nâng đỡ người nghèo và hiện diện với những người bên lề xã hội.
Hành trình ấy chắc chắn còn nhiều giới hạn và thách đố. Nhưng chính trong những giới hạn ấy, Hội Dòng học được cách tín thác vào Thiên Chúa, sống hiệp nhất trong cộng đoàn và cùng nhau phục vụ. Từ quá khứ đến hiện tại, và hướng về tương lai, các tu sĩ Augustinô – Đức Mẹ Lên Trời tại Việt Nam tiếp tục được mời gọi trở thành những con người của đức tin và của thời đại mình: biết đọc các dấu chỉ của thời đại, biết lắng nghe tiếng kêu của con người, biết phục vụ Giáo hội địa phương và biết làm cho lời cầu nguyện “Nguyện Nước Cha Trị Đến” trở thành hiện thực trong đời sống hằng ngày.
Tổng hợp và biên soạn
Thống Hối, A.A.