Trong bốn tác giả Tin Mừng tường thuật cuộc đời của Chúa Cứu Thế, thánh sử Mátthêu đặc biệt viết cho cộng đoàn Kitô hữu gốc Do Thái, họ vốn đã quen với Kinh Thánh Cựu Ước. Vì thế, ngài thường trưng dẫn những điều đã được tiên báo trong Cựu Ước để làm toát lên sự nối tiếp giữa Cựu Ước và Tân Ước, để khẳng định rằng Chúa Giêsu chính là Đấng Thiên Sai đã được các ngôn sứ loan báo trước đó. Thế nên, hôm nay thánh sử Mátthêu đã làm nổi bật sự tiếp nối giữa Gioan và Chúa Giêsu: ngay sau khi Gioan kết thúc thì Chúa Giêsu khởi đầu.
Đề tài sám hối chính là nội dung lời loan báo đầu tiên và quan trọng của Chúa Giêsu khi khởi đầu sứ vụ. Nếu Gioan đã loan báo về đề tài sám hối để chuẩn bị lòng dân chờ đợi Đấng Cứu Thế, thì khi Chúa Giêsu đến, Ngài không mời gọi họ sám hối để đón Ngài nữa, vì Ngài đã đến và hiện diện giữa dân của Ngài, nhưng Ngài mời gọi họ hãy sám hối vì “Nước Trời đã đến gần”. Sự tiếp nối của Gioan và Chúa Giêsu trong đề tài sám hối hé mở cho chúng ta thấy tầm quan trọng của sứ điệp. Có thể nói: sám hối chính là điều kiện đầu tiên mà Chúa Giêsu rao giảng, gắn liền với lời mời gọi “hãy tin vào Tin Mừng”, để được vào Nước Trời. Ngược lại, nếu không sám hối thì chẳng bao giờ thuộc về công dân của Nước Hằng Sống.
Vậy tại sao phải sám hối?
Khi nói đến sám hối là nói đến sự trở về. Trở về tức là từ bỏ con đường cũ, lối sống, cung cách, quan niệm cũ để đón nhận một điều gì đó mới và hợp hơn. Thật vậy, có những người đi sai một con đường, cần phải trở về và khởi đầu lại thì mới có thể tới đích. Cũng có người sống theo lối sống xưa kia mà nay không còn phù hợp nên cần thay đổi. Lại có người có những cách hành xử chỉ hợp với người này mà không hợp với người kia, chỉ hợp với nơi này mà không phù hợp với nơi khác, vì thế cần thích ứng và hội nhập cho phù hợp với đối tượng và nơi chốn mình hiện diện. Và cũng không thiếu những người khư khư giữ quan niệm của riêng mình mà không biết rằng điều đó không thể áp dụng cũng như không còn hấp dẫn đối với thời cuộc. Chính vì điều đó nên cần trở về mới mong đạt tới đích; nếu không trở về, có lẽ sự phấn đấu của mình chỉ là công dã tràng.
Làm cách nào để sám hối có hiệu quả?
Đơn giản là phải biết khiêm nhường nhìn nhận mình là người bất toàn, thiếu sót và bất xứng. Đây cũng là điều kiện cần để mình được lớn lên theo khuôn mẫu của Thiên Chúa, bởi vì càng khiêm tốn, con người càng giống Thiên Chúa. Khiêm tốn là biết mình, biết những mặt mạnh và mặt yếu của mình. Cổ nhân thường nói: “Khôn chết, dại chết, biết là sống”. Chính vì thế, Socrate đã mở đầu triết thuyết của mình bằng câu châm ngôn nổi tiếng: “Anh hãy tự biết mình” (Connais-toi toi-même). Có lẽ nhiều người vẫn tự hào rằng mình biết nhiều thứ, nhưng biết mình tưởng chừng dễ dàng vì nó gần mình hơn ai hết, nhưng thật ra lại là điều khó nhất, bởi lẽ có nhiều người cả đời vẫn không biết mình. Vì thế, không lạ gì khi có người nói: “Không ai biết khuôn mặt thật của mình bao giờ; họa chăng có biết cũng là biết qua một chiếc gương. Tuy nhiên, điều đó cũng không phải thật 100%”. Tương tự như thế, linh hồn con người cũng khó mà biết được nếu không có ơn Chúa và Giáo huấn của Người soi dẫn. Như vậy, Lời Chúa và ơn Chúa Thánh Thần là điều cần thiết để giúp con người nhận ra sự yếu đuối của mình mà chấn chỉnh, sửa sang và thay đổi, vì: “Lời Chúa là đèn soi cho chúng ta bước, là ánh sáng chỉ đường chúng ta đi”.
Jos. Vinc. Ngọc Biển