Giao thừa là khoảnh khắc rất đặc biệt vào đêm cuối cùng của năm cũ và bắt đầu bước sang năm mới. Về mặt từ ngữ, “giao” có nghĩa là sự chuyển tiếp (bàn giao), còn “thừa” có nghĩa là tiếp nối, tiếp nhận. Hay một cách nói khác là “tống cựu – nghênh tân” (An Chi, Chuyện Đông chuyện Tây – Tạp chí Kiến thức ngày nay).
Về mặt thực hành, Giao thừa là thời khắc rất đặc biệt đối với người Việt chúng ta nói riêng, và các quốc gia cùng mừng Năm mới âm lịch nói chung. Đây là thời điểm gia đình quây quần bên nhau để thắp hương trước bàn thờ Tổ tiên, cùng khấn nguyện cho Năm mới. Khi kim đồng hồ điểm sang thời khắc bắt đầu năm mới, mọi người trao cho nhau những lời chúc đầu Xuân.
Trong thời khắc này, đối với người Công giáo, đó còn là khoảnh khắc của Tạ ơn: tạ ơn Chúa vì Ngài đã ban ơn nâng đỡ và gìn giữ suốt một năm đã qua. Một chu kỳ thời gian khép lại, tương lai mở ra một hành trình mới. Trong bối cảnh ấy, phụng vụ Lời Chúa của Thánh lễ Giao thừa được khởi đi từ lời chúc lành (bài đọc I), tiếp đến là lời mời gọi sống tâm tình tạ ơn (bài đọc II), và sang bài Tin Mừng là những chọn lựa để đạt tới Hạnh phúc đích thực.
Đoạn Lời Chúa trích từ Sách Dân Số (Ds 6,24-26) được xem là một trong những công thức chúc lành cổ xưa và cô đọng của Cựu Ước:
“Nguyện Đức Chúa chúc lành và gìn giữ anh em!
Nguyện Đức Chúa tươi nét mặt nhìn đến anh em, và dủ lòng thương anh em!
Nguyện Đức Chúa ghé mắt nhìn, và ban bình an cho anh em!”
Chúng ta vừa cùng nhau đi qua một quãng thời gian, cụ thể là năm cũ Ất Tỵ (2025). Một năm trôi qua, hẳn ai trong chúng ta cũng đã trải qua nhiều cung bậc cảm xúc: niềm vui và nỗi buồn; thành công hay thất bại… Trong tâm tình ấy, thánh Phaolô trong Thư thứ nhất gửi tín hữu Thêxalônica nhắc nhở chúng ta hãy sống với niềm vui và sự bình an, và cầu nguyện không ngừng. Điều quan trọng cần luôn ý thức là: “Hãy tạ ơn trong mọi hoàn cảnh”, bởi chính Thiên Chúa là nguồn mạch bình an đích thực (x. 1Tx 5,16-18).
Tuy nhiên, lời chúc lành và tâm tình tạ ơn chưa phải là điểm kết thúc, nhưng từ đó mở ra cho chúng ta một lối sống. Trong diễn từ trên núi của Tin Mừng theo thánh Mátthêu (Mt 5,3-10), Chúa Giêsu công bố tiêu chuẩn của Hạnh phúc đích thực mang tính cánh chung:
“Phúc thay ai có tâm hồn nghèo khó, vì Nước Trời là của họ.
Phúc thay ai hiền lành, vì họ sẽ được Đất Hứa làm gia nghiệp.
Phúc thay ai sầu khổ, vì họ sẽ được Thiên Chúa ủi an.
Phúc thay ai khát khao nên người công chính, vì họ sẽ được Thiên Chúa cho thoả lòng.
Phúc thay ai xót thương người, vì họ sẽ được Thiên Chúa xót thương.
Phúc thay ai có tâm hồn trong sạch, vì họ sẽ được nhìn thấy Thiên Chúa.
Phúc thay ai xây dựng hoà bình, vì họ sẽ được gọi là con Thiên Chúa.
Phúc thay ai bị bách hại vì sống công chính, vì Nước Trời là của họ.”
Các Mối Phúc tạo nên điều mà nhiều học giả gọi là có sự “đảo ngược Tin Mừng”: nơi yếu đuối trở thành không gian ưu tiên cho hành động thần linh. Người nghèo, hiền lành, sầu khổ hay bị bách hại được tuyên bố là có phúc, vì họ mở ra cho sự can thiệp của Thiên Chúa. Các Mối Phúc được cho là chính là hình dạng cụ thể của cuộc đời Chúa Kitô; các Mối Phúc không chỉ là lời khuyên luân lý, nhưng là sự thông dự vào chính hành trình dương thế của Con Thiên Chúa.
Phụng vụ Đêm Giao thừa đặt người tín hữu trong một chuyển động ba chiều kích: được Thiên Chúa ghé mắt nhìn tới, học biết đọc lại lịch sử với lòng tri ân, và dấn thân vào con đường nghịch lý của các Mối Phúc.
Niềm bình an mà Giáo hội loan báo chính là Niềm Hy Vọng. Một Niềm Hy Vọng chắc chắc được đặt trên nền tảng của sự trung tín của Đấng đã hứa. Vì thế, khi năm cũ khép lại và năm mới bắt đầu, chúng ta được mời gọi bước vào không gian và thời gian mới ấy với một tâm hồn được đổi mới, để xứng đáng với những gì ta đã lãnh nhận.
Lạy Chúa là Chủ của thời gian và lịch sử, khi năm cũ khép lại và năm mới mở ra, xin cho chúng con biết sống mỗi ngày trong tâm tình tạ ơn, biết tìm kiếm hạnh phúc đích thực theo con đường các Mối Phúc, và luôn đặt trọn niềm tín thác nơi Ngài, Đấng trung tín muôn đời.
Thống Hối