I. LỜI DẪN
Khi nhắc đến đất nước Bulgaria, trong tâm trí tôi hiện lên hình ảnh một quốc gia được mệnh danh là “xứ sở hoa hồng”, qua bài thơ Hoa hồng Bulgaria của nhà thơ Tế Hanh – tác phẩm mà nhiều người trong chúng ta từng học và suy ngẫm trong những năm tháng còn ngồi trên ghế nhà trường.
Bài thơ ấy gợi cho tôi hình dung về vẻ đẹp huyền bí của loài hoa hồng – loài hoa mang nét quyến rũ đặc biệt: vừa tinh tế, vừa mạnh mẽ, được con người sử dụng trong nhiều mục đích khác nhau như làm nước hoa, trà hay trang trí. Tuy nhiên, đất nước và con người Bulgaria không chỉ đẹp vì những đóa hồng, mà còn vì chiều sâu văn hóa, lịch sử và đức tin – nơi thiên nhiên và con người hòa quyện trong sự huyền nhiệm và kiên cường.
Lịch sử cho thấy dân tộc này đã trải qua nhiều thử thách, đau thương và bách hại, đặc biệt trong thời kỳ chiến tranh và dưới chế độ cộng sản. Đối với các tu sĩ và giáo dân Dòng Augustinô Đức Mẹ Lên Trời, khi nhắc đến Bulgaria, chúng ta không khỏi tự hào về sự hiện diện và những đóng góp của Hội Dòng trong Giáo Hội địa phương – về công cuộc truyền giáo, giáo dục đức tin và đào tạo con người nơi vùng đất này.
Đặc biệt, Hội Dòng còn hãnh diện khi nhắc đến ba vị chân phước tử đạo tại Bulgaria:
- Cha Josaphat Chichkov,
- Cha Kamen Vitchev,
- Cha Pavel Djidjov,
Những chứng nhân anh dũng của Đức Kitô, đã dám lấy chính mạng sống mình để bảo vệ đức tin và làm chứng cho sự thật giữa thời bách hại. Nhân ngày kính nhớ các ngài, chúng ta cùng trở về nguồn, tìm hiểu hành trình sứ vụ và chứng tá đức tin của ba vị chân phước Dòng Đức Mẹ Lên Trời. Đối với các tu sĩ Dòng Đức Mẹ Lên Trời tại Việt Nam, khi nhắc đến ba vị tử đạo này, chúng ta mang trong lòng niềm kính phục và thao thức sâu xa. Vì khác biệt văn hóa và khoảng cách địa lý, hình ảnh của các ngài đôi khi vẫn còn xa lạ, nhất là với những người trẻ chưa có dịp tìm hiểu lịch sử của Hội Dòng cách sâu sắc. Chính vì thế, tôi mời bạn đọc cùng nhau trở lại với nguồn cội và lịch sử, qua một vài câu hỏi dẫn nhập:
- Vì sao Bulgaria lại mang vẻ huyền bí đối với người phương Tây, đặc biệt với những ai chưa từng đặt chân đến đây?
- Tại sao Dòng Đức Mẹ Lên Trời – được thành lập tại Pháp năm 1845 bởi cha Emmanuel d’Alzon – lại chọn Bulgaria làm một trong những điểm khởi đầu của công cuộc truyền giáo?
- Ba vị chân phước vĩ đại ấy là ai? Điều gì khiến các ngài sẵn sàng hiến dâng mạng sống vì Nước Chúa?
- Và ngày nay, đức tin Công giáo tại Bulgaria được sống và thể hiện ra sao?
Chúng ta cùng nhau trở về dòng lịch sử của Dòng Đức Mẹ Lên Trời, đặc biệt là hành trình đến với đất nước Bulgaria, để hiểu sâu hơn về niềm tin, sứ vụ và di sản thiêng liêng mà chúng ta đang tiếp nối hôm nay.
II. ĐẤT NƯỚC VÀ CON NGƯỜI BULGARIA
Bulgaria là một quốc gia nằm ở Đông Nam châu Âu, thuộc bán đảo Balkan, có vị trí chiến lược giữa Đông và Tây, giữa thế giới Kitô giáo Chính Thống và Công giáo Latinh. Phía Bắc, Bulgaria giáp Romania qua sông Danube; phía Tây giáp Serbia và Bắc Macedonia; phía Nam giáp Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ; phía Đông hướng ra Biển Đen. Vị trí địa lý này khiến Bulgaria từ lâu đã trở thành ngã tư văn hóa, tôn giáo và chính trị, nơi giao thoa giữa các nền văn minh châu Âu và châu Á.
1. Một đất nước có bề dày lịch sử và văn hóa
Lịch sử Bulgaria gắn liền với những biến động sâu sắc của châu Âu. Từ thời cổ đại, vùng đất này đã là nơi cư ngụ của người Thrace, sau đó bị chinh phục bởi người Hy Lạp và La Mã. Năm 681, Vương quốc Bulgaria đầu tiên được thành lập, trở thành một trong những quốc gia Kitô giáo lâu đời nhất ở châu Âu. Trong suốt nhiều thế kỷ, Bulgaria đã trải qua những thời kỳ hưng thịnh và suy tàn, đặc biệt là dưới ách thống trị của Đế quốc Ottoman kéo dài gần năm trăm năm (1396–1878). Dù bị áp bức, dân tộc Bulgaria vẫn giữ vững bản sắc văn hóa, ngôn ngữ và đức tin Kitô giáo.
2. Con người và đức tin
Người Bulgaria nổi tiếng với tinh thần kiên trì, lòng yêu nước và lòng đạo đức sâu sắc. Đa số dân theo Chính Thống Giáo Đông Phương, vốn gắn liền với căn tính dân tộc và lịch sử giải phóng đất nước. Tuy nhiên, tại đây cũng có sự hiện diện khiêm tốn nhưng sống động của Giáo Hội Công Giáo, nhất là ở những vùng có ảnh hưởng của văn hóa Latinh và phương Tây.
Chính trong bối cảnh giao thoa giữa Chính Thống Giáo và Công Giáo, giữa Đông và Tây, ba vị chân phước tử đạo – Kamen, Pavel và Josaphat – đã sống trọn ơn gọi tông đồ của mình, làm chứng cho sự hiệp nhất và lòng trung thành với Đức Kitô trong Giáo Hội Duy Nhất, Thánh Thiện, Công Giáo và Tông Truyền.
III. DÒNG AUGUSTINÔ ĐỨC MẸ LÊN TRỜI THÀNH LẬP Ở BULGARIA
Hội Dòng được thành lập bởi cha Emmanuel d’Alzon (1810-1880) vào năm 1845 tại ngôi trường mang tên Đức Mẹ lên trời tại thành phố Nîmes (Pháp). Sứ mạng của Hội Dòng là giáo dục, truyền giảng đức tin, đặc biệt trong những nơi cần tái truyền giáo hoặc bị thiếu linh mục. Khi mở rộng sang Bulgaria, Dòng Đức Mẹ Lên Trờicần sự phê chuẩn và bảo trợ từ Tòa Thánh để có thể hoạt động chính thức tại một quốc gia với đa số dân theo Chính Thống Giáo, và nơi Công Giáo là thiểu số. Thời điểm Hội Dòng bắt đầu quan tâm đến Bulgaria là đầu thế kỷ 20, khi công cuộc truyền giáo tại vùng Balkan được triển khai mạnh. Đức Giáo hoàng Piô XI (1922–1939) đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích các dòng tu Pháp và Âu Châu tham gia truyền giáo tại Bulgaria. Ngài nhìn thấy Bulgaria là mảnh đất cần chứng tá đức tin và giáo dục Kitô giáo. Dưới thời Đức Giáo Hoàng Piô XI, Tòa Thánh đã tạo điều kiện pháp lý và ngoại giao để Hội Dòng mở các chủng viện và trường học, phục vụ cộng đồng Công giáo Latinh và Đông Phương. Việc Dòng Đức Mẹ Lên Trời đến Bulgaria không chỉ là sáng kiến riêng của Cha d’Alzon, mà còn có sự ủng hộ của Tòa Thánh. Điều này giúp cho Hội Dòng hợp pháp hóa hoạt động truyền giáo, được Giáo Hội Công Giáo địa phương công nhận, và tạo tiền đề để các tu sĩ như Cha Josaphat, Kamen, Pavel thực hiện sứ vụ và hy sinh làm chứng tá đức tin.
IV. BA VỊ CHÂN PHƯỚC TỬ ĐẠO BULGARIA
“Ai gieo trong nước mắt sẽ gặt giữa tiếng cười.”
(Tv 126,5)
Câu Thánh Vịnh ấy diễn tả cách sâu sắc tinh thần kiên cường và trung tín của những con người dám sống và chết vì niềm tin – những người đã lấy chính mạng sống mình để làm chứng cho Đức Kitô. Qua đó, chúng ta cảm nhận được hồng ân cao quý của đức tin Công Giáo, một ân huệ không chỉ được tuyên xưng bằng lời, mà còn được minh chứng bằng máu và nước mắt.
Ba vị tử đạo Bulgaria – Cha Kamen Vitchev, Cha Pavel Djidjov và Cha Josaphat Chichkov – đều là tu sĩ Dòng Đức Mẹ Lên Trời, những người đã dâng hiến trọn đời cho sứ vụ loan báo Tin Mừng, phục vụ Giáo Hội và hiệp nhất các Kitô hữu. Các ngài đã sống trong bối cảnh chính trị phức tạp của Bulgaria dưới chế độ Cộng sản. Khi mà Đức tin bị bách hại, Giáo Hội bị kiểm soát và các tu sĩ, linh mục bị coi là “kẻ thù của nhà nước”.
1. Cha Kamen Vitchev (1893–1952)
Sinh năm 1893 tại Strem, Cha Kamen Vitchev là một người thông minh, hiền hòa và nhiệt thành với sứ vụ giáo dục. Sau khi gia nhập Dòng Đức Mẹ Lên Trời, ngài được gửi đi học thần học tại Pháp, nơi ngài hấp thụ tinh thần trí thức và tông đồ của Hội Dòng. Trở về Bulgaria, Cha Kamen đảm nhận nhiều sứ vụ trong lãnh vực giáo dục và đào tạo, đặc biệt tại Trường Trung Học Thánh Augustinô ở Plovdiv. Ngài nổi bật bởi đức khiêm nhường, tinh thần cầu nguyện và lòng yêu mến Giáo Hội sâu sắc. Trong thời kỳ đàn áp tôn giáo, Cha Kamen bị bắt cùng với các linh mục khác vì bị vu cáo “gián điệp cho Vatican”. Trước tòa, ngài bình tĩnh, hiền từ và trung tín, không chối bỏ niềm tin của mình. Ngày 11 tháng 11 năm 1952, ngài bị xử tử, hiến dâng mạng sống vì Đức Kitô.
2. Cha Pavel Djidjov (1919–1952)
Cha Pavel sinh năm 1919 tại Plovdiv, trong một gia đình Công Giáo khiêm tốn. Từ nhỏ, ngài đã bộc lộ trí thông minh, lòng đạo đức và tinh thần phục vụ. Sau khi tuyên khấn trong Hội Dòng, Cha Pavel được giao cho sứ vụ dạy học và làm linh hướng cho giới thanh thiếu niên. Ngài được nhiều người yêu quý vì tâm hồn đơn sơ, vui tươi và quảng đại. Khi chính quyền cộng sản bắt đầu đàn áp tôn giáo, Cha Pavel không bỏ trốn, nhưng ở lại cùng với các tín hữu, chia sẻ số phận của họ. Ngài bị bắt, bị tra tấn và cuối cùng chịu tử đạo cùng với Cha Kamen và Cha Josaphat. Trong những giây phút cuối, ngài đã tha thứ cho những người hành hạ mình và phó dâng linh hồn cho Chúa.
3. Cha Josaphat Chichkov (1884–1952)
Là vị lớn tuổi nhất trong ba vị tử đạo, Cha Josaphat sinh năm 1884 tại Plovdiv. Sau khi tuyên khấn trong Hội Dòng, ngài được biết đến như một linh mục học giả, nhà giáo dục và mục tử đầy nhiệt tâm. Ngài từng giữ nhiều trách nhiệm trong Hội Dòng và trong Giáo Hội tại Bulgaria. Trong thời kỳ thử thách, ngài thể hiện đức tin kiên vững và lòng can đảm hiếm có, luôn khích lệ anh em cùng dòng và giáo dân trung thành với Đức Kitô. Trước khi chịu xử tử, ngài nói: “Chúng ta không sợ chết, vì chúng ta chết cho sự thật và cho Đức Kitô.”
Ba vị tử đạo đã cùng nhau lãnh nhận triều thiên vinh quang vào ngày 11 tháng 11 năm 1952 tại Sofia. Năm 2002, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã tuyên phong chân phước cho các ngài, nhìn nhận các ngài là những chứng nhân đức tin kiên trung, ánh sáng của Giáo Hội Bulgaria và niềm hy vọng cho sự hiệp nhất Kitô hữu.
IV. KẾT LUẬN
“Không có tình yêu nào lớn hơn tình yêu của người hiến mạng sống mình vì bạn hữu.” (Ga 15,13)
Ba vị chân phước tử đạo Bulgaria – Kamen Vitchev, Pavel Djidjov và Josaphat Chichkov – đã để lại cho chúng ta một di sản thiêng liêng vô giá: đó là lòng trung thành tuyệt đối với Đức Kitô và tình yêu không điều kiện đối với Giáo Hội. Trong những năm tháng đen tối của chế độ vô thần, khi niềm tin bị bôi nhọ và sự thật bị bóp méo, các ngài đã làm chứng cho Tin Mừng bằng chính máu mình, thể hiện cách sống động câu nói của thánh Tertullianô:
“Máu của các vị tử đạo là hạt giống làm nảy sinh các Kitô hữu.”
Chứng tá của ba vị tử đạo không chỉ thuộc về lịch sử Bulgaria, mà còn vang vọng trong Giáo Hội hoàn vũ, đặc biệt trong sứ mạng hiệp nhất các Kitô hữu – một sứ mạng mà Dòng Đức Mẹ Lên Trời luôn mang trong trái tim mình. Các ngài đã hiến mạng sống không phải trong hận thù, nhưng trong tình yêu, tha thứ và hy vọng, tin tưởng rằng sự chết không có tiếng nói cuối cùng, vì Đức Kitô đã chiến thắng sự chết.
Ngày nay, khi nhìn lại cuộc đời của các ngài, chúng ta được mời gọi sống tinh thần tử đạo giữa đời thường: trung thành trong đức tin, kiên vững trong sứ vụ, và quảng đại trong phục vụ tha nhân.
Xin cho gương sáng của ba vị chân phước tử đạo Bulgaria tiếp tục soi đường cho chúng ta, để trong mọi hoàn cảnh, chúng ta biết can đảm làm chứng cho Tin Mừng của Tình yêu, trong sự hiệp nhất với Đức Kitô và Giáo Hội của Người.
Anthony Trung Niên, A.A.
Tài liệu tham khảo
- Báo La Lacroix « Des assomptionnistes bulgares béatifiés», publié le 24 avril 2002 à 0h00
- Les trois martyrs assomptionnistes Bulgarie, Bayard service Edition, 2002.
- Les ressources sur le site de l’Assomption de la Province d’Europe.
- Les documents de la Congrégation des Augustins de l’Assomption.