Nîmes, ngày 16 tháng 11 năm 1880.
Thưa Cha rất thân mến,
Từ chiều tối hôm qua, Cha đáng kính của chúng ta đã suy kiệt đến mức chúng tôi nghĩ rằng đã đến lúc phải quy tụ tất cả các tu sĩ quanh giường bệnh để xin ngài ban phép lành lần sau cùng.
Giữa cơn suy nhược và trong những khoảnh khắc hiếm hoi mà sự kiệt sức để lại cho ngài, ngài vẫn không ngừng biểu lộ sự sáng suốt tinh thần và sự thanh thản tâm hồn đáng ngưỡng mộ. Sự kiên nhẫn, thái độ phó thác dịu dàng và bình an của ngài liên tục được thể hiện qua những lời nói chứng tỏ rằng ngài đang hiện diện mật thiết với Thiên Chúa nhân lành và hoàn toàn thuộc trọn về Người.
— Thưa Cha, Cha muốn điều gì không?
— Cha không muốn gì khác ngoài thánh ý Thiên Chúa.
— Thưa Cha, Cha có mong ước điều gì không?
— Cha chỉ ước ao Thiên Đàng.
Hôm nay, vào lúc 1 giờ 30 chiều, khi tất cả các tu sĩ đã tề tựu tại căn phòng kế bên phòng ngài, tôi tiến lại gần giường và thưa với ngài:
— Thưa Cha, các tu sĩ mong muốn được gặp Cha một chút: mọi người đều đã tập trung đông đủ. Có thể cho anh em vào được không ạ?
— Được, anh bạn, hãy cho họ vào ngay đi.
Các tu sĩ xếp hàng quanh giường ngài; còn ngài, khi anh em bước vào, đã mỉm cười nhân hậu, và cố gắng mở mắt nhìn mọi người với vẻ trìu mến. Cha Hippolyte, Cha Picard, Cha Laurent và tôi đứng hai bên giường; tiếp đến là các khấn sinh và các tập sinh, sắp xếp theo thứ tự thâm niên, đứng chật kín phòng ngài.
Sau một phút thinh lặng, Cha nhắm mắt lại, hai tay duỗi trên giường, với giọng xúc động và yếu ớt mà chúng tôi hầu như không nghe rõ, nhưng rất chậm rãi và vô cùng bình tĩnh, ngài nói:
— Các anh em thân mến, các anh em biết rằng sau Thiên Chúa và Đức Trinh Nữ, các anh em là những người cha yêu mến nhất trên đời…
Sau một thoáng im lặng, ngài tiếp lời, nhấn mạnh chậm rãi từng từ một:
— Chúng ta sắp phải chia tay nhau!… Hãy vâng phục thánh ý Thiên Chúa!… Người là Chủ Tể!
Sự xúc động xâm chiếm tất cả chúng tôi; chúng tôi khó lòng kìm nén được; dường như nhận thấy điều đó, ngài mở mắt ra, nhìn chúng tôi một lát; rồi lại nhắm mắt, ngài tiếp tục với vẻ bình thản như trước:
— Có nhiều tu sĩ tốt lành không hiện diện ở đây, trái tim cha vẫn hướng đến họ!
Khi Cha lại im lặng, Cha Laurent nghĩ rằng đã đến lúc xin ngài ban phép lành. Cha Picard, cố gắng hết sức để nén xúc động, đã nói với ngài bằng giọng nghẹn ngào đẫm lệ:
— Thưa Cha, chúng con xin Cha tha thứ mọi nỗi phiền muộn chúng con đã gây ra cho Cha.
Cha liền đáp lại ngay:
— Chính cha mới là người phải quỳ gối xuống và xin tất cả các con tha thứ!
— Ôi thưa Cha, Cha Picard nói, xin Cha ban phép lành cho chúng con.
Ngay lập tức, tất cả chúng tôi đều quỳ gối xuống, không thể nào kìm nén được nỗi xúc động đang dâng trào. Cha giơ cánh tay lên và giữ ở tư thế đó như để ban một phép lành trọng thể. Với một nỗ lực lớn lao và trong vài khoảnh khắc, như thể ngài muốn chúc lành cho một đám đông to lớn, ngài đã ban cho chúng tôi phép lành cuối cùng.
Cha Picard liền thưa:
— Thưa Cha, xin một phép lành cho tất cả các nhà của Dòng nữa! Và giọng ngài vỡ òa trong tiếng nức nở.
— Có, Cha trả lời, cha ở cùng các nhà ấy. Và cánh tay ngài buông rơi xuống giường như thể sức nặng của cơn mệt mỏi ập đến sau một nỗ lực quá lớn.
— Cha sẽ không quên chúng con chứ, thưa Cha, Cha sẽ ở cùng chúng con!
— Cha sắp ra đi, nhưng trái tim cha sẽ ở lại với các con.
— Cha sẽ che chở chúng con chứ!
— Hết sức mà cha có thể.
Trong khi Cha Picard hôn tay ngài, thì tay kia của Cha nắm chặt lấy tay tôi với một cái siết tay đầy xúc động. Từng người một tiến lại gần trong nước mắt, quỳ gối xuống và hôn tay ngài. Bản thân ngài cũng vô cùng xúc động, ngài nói:
— Hãy là những tu sĩ tốt lành!
Không gì có thể diễn tả được giọng điệu vừa chan chứa lòng nhân hậu vừa đầy vẻ trang nghiêm mà Cha đã dùng để nói với chúng tôi trong những khoảnh khắc ngắn ngủi mà chúng tôi sẽ không bao giờ quên. Đó là một cảnh tượng xé lòng, mà ở giữa khung cảnh ấy, chỉ mình ngài dường như làm chủ được nỗi xúc động đang đè nặng lên tất cả chúng tôi.
Chúng tôi buộc phải lui ra để có thể khóc một cách thoải mái hơn; chúng tôi cũng cần tránh kéo dài sự mệt nhọc của ngài cùng với nỗi xúc động rõ ràng đã xâm chiếm ngài, bất chấp những nỗ lực ngài đã làm để vượt qua nó. Cha Picard cho các tu sĩ lui về nhà nguyện.
Vài phút sau, một bức điện tín từ Rôma gửi đến. Đó là phúc đáp cho bức điện mà Cha Picard đã gửi đi hôm qua, với nội dung như sau:
Gửi Đức Ông Macchi, Rôma.
Đấng Sáng Lập và Bề trên Tổng quyền của chúng con, Cha d’Alzon, đang hấp hối. Con xin Đức Ông đệ trình lên Đức Thánh Cha và xin Người ban phép lành cho ngài. PICARD.
Câu trả lời viết rằng: Đức Thánh Cha ban phép lành đã khẩn cầu.
Cha Picard, Cha Hippolyte, Cha Laurent và tôi liền quay trở lại gặp Cha.
— Thưa Cha, Cha Picard nói, Đức Giáo Hoàng gửi phép lành cho Cha.
Cha mở mắt, nhìn bức điện tín trên tay Cha Picard và nói:
— Tất cả các tu sĩ của chúng ta đang ở nhà nguyện phải không?
— Dạ phải, thưa Cha.
Và Cha, ngay lập tức nghĩ đến những người khác hơn là bản thân mình, như ngài vẫn hằng luôn làm thế, liền hỏi lại với vẻ bận tâm:
— Cha đã đọc cho họ nghe chưa?
— Dạ chưa, thưa Cha, con muốn thông báo cho riêng Cha trước tiên, trước mọi người khác.
— Cảm ơn! Cha hãy đọc cho họ nghe nhé!
— Dạ vâng, thưa Cha.
Khi Cha Picard làm dấu ban phép lành, Cha cũng chậm rãi tự mình làm một dấu Thánh Giá lớn.
Chính ngay khi bước ra khỏi khung cảnh vừa đau thương vừa đầy an ủi ấy mà tôi viết thư này cho Cha, trong khi các tu sĩ đang cầu nguyện tại nhà nguyện.
Vâng phục thánh ý Thiên Chúa. Người là Chủ Tể. Trái tim Người thấu suốt tất cả và sẽ ở cùng chúng ta!
Chúng ta hãy cầu nguyện. Thân ái kính chào Cha trong Chúa Giêsu Kitô và cùng với Người.
E.BAILLY.
PS: Cha Picard đã yêu cầu Cha Emmanuel BAILLY soạn thảo bức tâm thư dưới đây tường thuật về những giây phút cuối đời của Cha d’Alzon. Chúng tôi đặt bài viết này ở phần cuối của tuyển tập, nhằm làm nổi bật những lời trăng trối tối hậu của Đấng Sáng Lập đáng kính của chúng ta.
Chuyển ngữ
Cộng đoàn Tập Viện Bà Rịa, 21-11-2013
Lm. André Tuấn, AA
(Trích Ecrits spirituels, pages 1461-1464)