Trong bối cảnh truyền thông bùng nổ, tốc độ được xem là ưu thế cạnh tranh hàng đầu. Những người làm việc trong ngành báo chí, truyền thông luôn tìm cách để đưa tin nhanh nhất, tìm tựa đề giật gân, hình ảnh bắt mắt… nhằm thu hút sự chú ý. Đó cũng là một trong những tiêu chí quan trọng và cần thiết. Nhưng bên cạnh những yếu tố ấy, một điều khác cần được ưu tiên đó là tính ‘chính xác’ và ‘khách quan’ vốn có của nguồn tin…
Tuy nhiên, đối với những người làm truyền thông Công giáo, bên cạnh các tiêu chí ấy, còn có một đòi hỏi cao hơn thế nữa: đối với một số bản tin, cần đưa tin đúng lúc, hòa nhịp với dòng chảy phụng vụ của Giáo hội. Sự khác biệt này xuất phát từ bản chất của Phụng vụ Thánh, nơi Mầu Nhiệm Chúa Kitô được cử hành và hiện tại hóa trong những mốc thời gian cụ thể.
Giáo hội nhìn nhận các phương tiện truyền thông như những “quà tặng của Thiên Chúa” (Giáo hội và Internet, 2022) để kết nối nhân loại trong tình huynh đệ. Đức Thánh Cha Phanxicô trong Sứ điệp Truyền thông năm 2014 nhấn mạnh rằng: truyền thông không chỉ là “nói” mà còn là “gặp gỡ” và “lắng nghe bằng trái tim”. Tuy nhiên, như Hội đồng Giáo hoàng về Truyền thông Xã hội đã chỉ rõ, cần phân biệt giữa thông tin thuần túy và việc loan báo Tin Mừng trong bối cảnh đức tin. Người làm truyền thông Giáo hội không đơn thuần là những phóng viên, mà còn là những người đồng hành trong đời sống thiêng liêng.
Hiến chế Phụng vụ Thánh Sacrosanctum Concilium khẳng định: “Phụng vụ là đỉnh cao mà hoạt động của Giáo hội hướng tới, đồng thời cũng là nguồn mạch phát sinh mọi sức mạnh của Giáo hội” (SC, số 10). Phụng vụ mang tính thời gian cụ thể, mỗi Mầu Nhiệm được cử hành đúng lúc, đúng thời điểm của chính Mầu Nhiệm đó.
Chính vì vậy, bên cạnh việc đưa tin theo sát diễn biến phụng vụ, người làm truyền thông còn có thể đăng tải những bài viết mang tính mời gọi chuẩn bị tâm tình, giúp các tín hữu sống tâm tình trước khi bước vào một chủ đề phụng vụ quan trọng. Việc đăng thông tin trước các sự kiện, như để chuẩn bị cho Mùa Vọng, Mùa Chay hay các Lễ trọng, là một điều rất cần thiết, nhằm giúp người tín hữu bước vào đúng tâm tình của phụng vụ chung Giáo hội. Tuy nhiên, có những lúc, cần ‘đúng lúc’, đúng ‘thời điểm’, đặc biệt là trong các cử hành then chốt như Tam Nhật Thánh.
Điều này lý giải vì sao trong Tam Nhật Thánh, Giáo hội không vội vã loan báo Chúa Phục Sinh cho tới thời điểm Vọng Phục Sinh. Như tài liệu về thinh lặng trong phụng vụ nhấn mạnh: “Những khoảnh khắc thinh lặng trong phụng vụ hết sức quan trọng vì nhờ đó chúng ta mới có thể tìm được cảm thức linh thánh”. Thinh lặng là ngôn ngữ của sự chờ đợi, là không gian để chiêm nghiệm về các Mầu Nhiệm.
Một thực tế đáng buồn là ngày nay, nhiều trang tin Công giáo, vì chạy theo tốc độ và sự chú ý của mạng xã hội, đã đăng tin về Cuộc Khổ Nạn, về “Mọi sự đã hoàn tất”, “Chúa chết” từ Thứ Năm Tuần Thánh; hoặc đăng bài về “Chúa Phục Sinh” từ trong ngày Thứ Sáu Tuần Thánh. Đây không chỉ là lỗi về thời gian, mà còn là sự hiểu sai bản chất của Phụng vụ.
Đức Bênêđictô XVI đã cảnh báo về nguy cơ của truyền thông hiện đại: con người thường xuyên bị “dội bom” bởi những thông tin hời hợt, phân tán, dẫn đến mất khả năng suy tư sâu sắc. Khi đưa tin vượt trước nhịp phụng vụ, truyền thông vô tình phá vỡ hành trình Triduum Sacrum: từ Tiệc Ly, qua Thương Khó, đến sự thinh lặng trong mồ, rồi mới bừng sáng Phục Sinh. Ông bà xưa nói: “sai một ly, đi một dặm”. Nhưng ở đây, tôi nghĩ rằng: “sai một ly” trên không gian mạng không chỉ đi xa vạn dặm, mà còn có nguy cơ làm lệch lạc cả một hành trình đức tin.
Một trong những bài học quý giá từ truyền thông Giáo hội là giá trị của thinh lặng. Đức Bênêđictô XVI đã chọn chủ đề “Thinh lặng và Lời” cho Ngày Truyền thông Thế giới năm 2012, khẳng định: “Thinh lặng là một phần của truyền thông”. Thinh lặng không phải là trống rỗng, mà là lắng nghe, là để Lời Thiên Chúa “nên hình hài” trong lòng người tín hữu.
Trong bối cảnh internet với “7 giây” để thu hút sự chú ý, lời mời gọi thinh lặng càng trở nên cấp bách. Người làm truyền thông trong Giáo hội được mời gọi can đảm “lội ngược dòng”, ưu tiên sự chính xác, đúng thời điểm, cùng nhịp với phụng vụ để tôn trọng nhịp điệu của Mầu Nhiệm, thay vì chạy theo “tin nóng” một cách vô thức.
Đưa tin trong lòng Giáo hội là một sứ vụ. Như Đức Thánh Cha Phanxicô nhấn mạnh, “Giáo hội phải là một Giáo hội ở với mọi người, có thể đồng hành với mọi người”. Để đồng hành, cần có sự tinh tế, tôn trọng “thời gian của Thiên Chúa”, thời gian mà mỗi Mầu Nhiệm được cử hành trong Phụng vụ. Nhanh là tốt, nhưng chính xác, khách quan và đúng lúc, trong sự hiệp thông với nhịp sống của Giáo hội, mới là thước đo đích thực của người làm truyền thông Công giáo.
Thống Hối
Tài liệu tham khảo:
- Hiến chế Phụng vụ Thánh Sacrosanctum Concilium – Công đồng Vatican II (1963) [augustino.net]
- Sứ điệp Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ 46 – Đức Thánh Cha Biển Đức XVI (2012) [hdgmvietnam.org]
- “Thinh Lặng Trong Phụng Vụ” – Linh mục Giuse Phạm Đình Ái, SSS [dongthanhthe.net]
- Diễn văn của Đức Thánh Cha Phanxicô gửi Bộ Truyền Thông (2024) [https://communication-theology.com]
- “Thinh lặng để truyền thông” – Đức cha Phêrô Nguyễn Văn Khảm, [https://hdgmvietnam.com/]